Je steekt je hand uit naar die grote, vriendelijk kijkende lama bij de kinderboerderij, en voor je het weet ben je kletsnat gespuugd. Dat is voor veel mensen de enige herinnering die ze bewaren aan dit dier. Maar lama’s zijn een stuk interessanter dan dat ene moment doet vermoeden, en een deel van wat er over hen te vertellen valt, zal je oprecht verrassen.
De eerste indruk klopt niet helemaal
Lama’s worden vaak gezien als grote, knuffelbare kamelen zonder bult. Vriendelijk, tam, geschikt voor een dagje kinderboerderij. En tot op zekere hoogte klopt dat: lama’s zijn sociale dieren die goed met mensen overweg kunnen. Maar wie denkt dat ze gewillig en volgzaam zijn, heeft het mis. Een lama heeft een eigen wil, een duidelijke mening en de middelen om die kenbaar te maken. Dat maakt ze fascinerend, maar soms ook behoorlijk verrassend voor wie er onvoorbereid mee in contact komt.
Spugen is taal
Het beroemdste lama-gedrag verdient een eerlijke uitleg. Lama’s spugen niet zomaar omdat ze humeurig zijn. Spugen is communicatie, en het betekent bijna altijd: ‘dit gaat te ver’. Ze doen het het vaakst naar soortgenoten, om te bepalen wie de baas is bij het eten of om ongewenste aandacht af te slaan. Spugen naar mensen gebeurt als een lama zich bedreigd, vastgepakt of overrompeld voelt.
Wat veel mensen niet weten: de inhoud van dat gespuw is maaginhoud, inclusief een flinke dosis zure oprispingen. Na zo’n moment staat een lama zelf ook met een nare smaak in zijn bek. Ze doen het dus niet voor de lol. Als een lama jou nat maakt, is dat geen grapje maar een serieuze boodschap: stap achteruit en geef ruimte.
Het geheim van de humloze keel
Lama’s hebben geen stembanden zoals wij die kennen, maar ze communiceren volop. Ze maken een zacht gebriemel, een soort neuriën dat humming wordt genoemd. Daarmee houden moeders contact met hun jongen, en kuddegenoten met elkaar. Maar de echt subtiele communicatie gaat via oren, staarthouding en lichaamshouding. Oren naar voren betekent interesse of alertheid. Oren plat naar achteren is een waarschuwing. Een opgeheven staart signaleert opwinding. Wie een beetje geduld heeft om een kudde te observeren, ziet een heel gesprek gaande.
Koude tenen, warme bloedcellen
Lama’s stammen af uit de Andes, op hoogtes tot 4.000 meter en meer. Daar is de lucht dun, de kou soms extreem en de vegetatie schaars. Hun lichaam heeft zich daar perfect op aangepast. Ze hebben ovale rode bloedcellen in plaats van de ronde cellen van de meeste zoogdieren. Die ovale vorm zorgt ervoor dat ze veel efficiënter zuurstof kunnen opnemen en transporteren, zelfs in ijle lucht. Mede daardoor is de lama wetenschappelijk interessant voor onderzoek naar onder andere bloedarmoede en hart- en vaatziekten.
Verder houden ze zichzelf warm met een dichte wolvacht die zowel isoleert tegen kou als beschermt tegen verbranding door de felle hoogtezon. En hun gespleten, zachte hoeven geven grip op rotsachtig terrein zonder de bodem te beschadigen, wat ze ook in Europa tot een geliefde keuze maakt voor boeren die hun weilanden willen sparen.
Koppig of slim?
De reputatie van lama’s als koppige dieren heeft een heel concrete basis. Als een lama te zwaar beladen wordt, gaat hij liggen. Niet omdat hij moe is, maar omdat hij weigert. Dit gedrag werd eeuwenlang beschouwd als luiheid of stijfkoppigheid. Wetenschappers zien het nu anders: de lama maakt een rationele inschatting van zijn draagvermogen en protesteert als dat overschreden wordt. Dat is eerder een teken van intelligentie dan van dwarsheid. Een paard loopt zichzelf kapot onder een te zware last; een lama niet.
Wij van Curious.be vinden dit een van de meest onderschatte eigenschappen van het dier. Eigenwijs klinkt negatief, maar een dier dat zijn eigen grenzen bewaakt is in veel opzichten een stuk verstandiger dan een dier dat dat niet doet.
Van Inca-vrachtroute tot therapiepraktijk
De Inca’s gebruikten lama’s als hun voornaamste transportdier, landbouwer en leverancier van wol en vlees. Er waren hele karavanen van honderden lama’s die goederen door de Andes vervoerden. Na de Spaanse kolonisering raakten ze deels verdrongen door paarden en ezels, maar ze overleefden als werkdier in de Andesgemeenschappen.
Vandaag de dag duiken ze op in een totaal andere context: als therapiedier. Lama’s worden ingezet bij begeleidingsprogramma’s voor mensen met autisme, angststoornissen of dementie. Hun rustige aanwezigheid, de zachte vacht en het feit dat ze niet opdringerig zijn, maakt ze geschikt voor zorgboerderijen en therapiesessies. Van Inca-vrachtroute naar moderne therapiegang: weinig dieren hebben zo’n brede carrière achter de rug.
Lama versus alpaca: het weetje dat negen van de tien mensen fout hebben
Dit is misschien wel het populairste lama weetje om te delen. Veel mensen halen lama’s en alpaca’s door elkaar, of denken dat alpaca’s de ‘kleine versie’ zijn. De waarheid ligt iets genuanceerder.
| Kenmerk | Lama | Alpaca |
|---|---|---|
| Grootte | Groot (tot 1,90 m schofthoogte) | Klein (tot 1,00 m schofthoogte) |
| Oren | Lang en banaanvormig | Kort en recht |
| Neus | Langwerpig gezicht | Stomp, korter gezicht |
| Gebruik | Transportdier, waakhond | Wolproductie |
| Wol | Grovere vacht | Zeer fijne, zachte wol |
Een praktische vuistregel: is het dier zo groot als een kleine pony en heeft het lange, gebogen oren? Dan is het een lama. Is het eerder ter grootte van een schaap met een pluizige, ronde kop? Dan is het een alpaca.
Groepsdier met sociale drama’s
Lama’s zijn uitgesproken groepsdieren. Een lama die alleen gehouden wordt, vertoont stressgedrag, wordt lusteloos of juist agressief. Ze hebben soortgenoten nodig om hun sociale hiërarchie op te bouwen, te onderhouden en voortdurend opnieuw te onderhandelen. Binnen een kudde is er duidelijk gezag: sterke mannen bewaken de groep, er zijn rangen bij het eten en jonge dieren leren de regels door imitatie en correctie.
Minder bekend is dat lama’s gebruikt worden als waakhond voor schapen en geiten. Ze herkennen roofdieren, slaan alarm en gaan soms actief de confrontatie aan met vossen of zelfs kleine wolven. In de VS en inmiddels ook in delen van Europa is dit een serieuze toepassing op boerderijen.
Kleine weetjes die groot indruk maken
- Lama’s plassen en poepen altijd op vaste plaatsen in de wei, wat het mesten veel makkelijker maakt voor boeren.
- Lamadrollen worden in de Andes al eeuwenlang gebruikt als brandstof en meststof.
- Een pasgeboren lama heet een cria en staat al binnen een uur na de geboorte overeind.
- Lama’s zijn uitstekende zwemmers, iets wat de meeste mensen totaal niet verwachten van een dier uit het hooggebergte.
- Hun gemiddelde levensduur ligt tussen 15 en 25 jaar, afhankelijk van verzorging en omgeving.
Lama’s zijn intelligent, sociaal en fysiologisch opmerkelijk, met een geschiedenis die duizenden jaren teruggaat. Het spugen is echt, maar het is geen gril: het is communicatie. Wij van Curious.be vinden het mooi om te zien hoe zo’n ‘gewoon’ boerderijdier bij nader inzien een heel eigen logica heeft. Die is het waard om te begrijpen, ook als je er alleen maar eentje tegenkomt tijdens een uitje.
